Posted on: 13.12.2017

KREOWANIE PRZESTRZENI PUBLICZNYCH CENTRUM MIASTA A KLIMAT MIEJSCA

mgr inż. arch. Anna Kosik-Kłopotowska

 

Przestrzenie publiczne były i są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wizerunku miasta. Ich charakter, funkcja, estetyka wpływają na sposób funkcjonowania miasta i jego jakość.
W skład przestrzeni publicznych zawsze wchodziły drogi/trakty oraz place – miejsca spotkań mieszkańców, handlu, najważniejszych wydarzeń. Na przestrzeni wieków ich rola i funkcja ulegała przekształceniom ciągle dostosowując się do aktualnych potrzeb, ale ich położenie, wzajemne relacje i wielkość nadal pozostawały widoczne w strukturze urbanistycznej miasta.
Powiązane ze sobą historyczne trakty wraz z ukształtowanymi placami nadal są ogromnym niewykorzystanym potencjałem miasta. To w jaki sposób są urządzone i jaką dają ofertę mieszkańcom wpływa na klimat miasta.

Odpowiedzią na obecne potrzeby zmian przestrzeni publicznych centrum Warszawy są propozycje projektowe zawarte w „Mpzp okolic tzw. Ściany Wschodniej”.
Ożywienie i uatrakcyjnienie przestrzeni publicznych na obszarze planu może nastąpić poprzez uczytelnienie istniejących i stworzenie nowych powiązań funkcjonalno-przestrzennych.
Działania planistyczne skoncentrowane zostały na kluczowych przestrzeniach publicznych występujących na terenie opracowania, do których należą:

1) ciąg powiązanych ze sobą wnętrz urbanistycznych o reprezentacyjnym charakterze (plac Małachowskiego, ul. Mazowiecka, Plac Powstańców Warszawy, ul. Szpitalna, ul. Bracka, ul. Mysia, Plac Trzech Krzyży), którego przewodnim motywem zagospodarowania będą elementy związane ze sztuką współczesną (dla potrzeb koncepcji nazwany  „Traktem  Sztuki”);
2) powiązania wewnętrzne obszaru  planu, do których należą: Pasaż Wiecha, ul. Chmielna wraz z zespołem podwórek po północnej i południowej stronie, ul. Traugutta, ul. Sienkiewicza, ul. Moniuszki, ul. Zgoda, ul. Złota.

 

 

„Trakt Sztuki” - przestrzeń wyznaczona w planie do szczególnego opracowania, wyodrębniona spośród całego układu przestrzeni publicznych na terenie opracowania, będąca ciągiem powiązanych ze sobą wnętrz urbanistycznych, które dają możliwość wykreowania przestrzeni służącej prezentacji i promocji sztuki współczesnej.
Plan zakłada w obrębie tzw. „Traktu Sztuki” :
- urządzenie części przestrzeni publicznych istniejących placów i skwerów jako miejsc ekspozycji dzieł sztuki  (pawilon, gabloty, miejsca plenerowe),
- eliminację lub ograniczenie funkcji parkowania w poziomie terenu,
- uporządkowanie i uzupełnienie zieleni urządzonej,
- wymianę nawierzchni, nakaz realizacji spójnej kompozycji posadzki,
- wprowadzenie atrakcyjnej małej architektury, urządzeń wodnych i mebli miejskich,
- przeznaczenie części lokali usługowych w otaczającej zabudowie pod funkcję związaną z kulturą i sztuką.
 

 

 

 

 

 

 

Obszar opracowania w obrębie „Traktu Sztuki” został podzielony na trzy strefy o odmiennej specyfice zagospodarowania. Dla potrzeb planu zostały one nazwane jednowyrazowymi hasłami angielskimi:

- „ART” – obszar planu znajdujący się na północ od ul. Świętokrzyskiej, któremu przypisano zagospodarowanie preferujące działania w sferze szeroko pojętej sztuki (usługi kultury, sztuki, sklepy dla plastyków, galerie, domy aukcyjne, antykwariaty, księgarnie, pracownie plastyczne itd. ),
- „DESIGN” – obszar planu znajdujący się w części centralnej planu (pomiędzy ul. Świętokrzyską a Alejami Jerozolimskimi), któremu przypisano zagospodarowanie preferujące działania w sferze szeroko pojętego projektowania (projektowanie wnętrz, wzornictwo przemysłowe, sztuka użytkowa, rękodzielnictwo itd.),
- „FASHION” - obszar planu znajdujący się na południe od Alej Jerozolimskich, któremu przypisano zagospodarowanie preferujące działania w sferze szeroko pojętej mody (butiki, salony mody i urody, sklepy projektantów mody, pokazy mody itd.).

 

 

 

 

Każda ze stref ma w swoich granicach przestrzenie publiczne, które mogą być miejscem kumulacji aktywności całej strefy. Dla strefy „ART” byłby to plac Małachowskiego, dla strefy „DESIGN” plac Powstańców Warszawy, dla strefy „FASHION” plac Trzech Krzyży. Te poszczególne przestrzenie publiczne, połączone systemem ulic z preferencją ruchu pieszego, stworzyć mogą ciąg funkcjonalno-przestrzenny, charakterystyczny dla obszaru planu, odbierany jako spójną całość,  jednolity pod względem estetycznym i tematycznym.
Ważnymi elementami przestrzennymi obszaru planu są powiązania wewnętrzne, do których zalicza się:
- powiązania poprzeczne w tym ulica Chmielna z zespołem podwórek po północnej i południowej stronie oraz ulice: Traugutta, Sienkiewicza, Moniuszki, Złota, Widok,
- Pasaż Wiecha, który stanowi przestrzeń pieszą łączącą dwa ważne w skali całego miasta węzły komunikacyjne rondo Dmowskiego i skrzyżowanie ul. Marszałkowskiej i ul. Świętokrzyskiej.

 

 

 

 

Plan przewiduje uczytelnienie istniejących powiązań wewnętrznych poprzez doinwestowanie tych ulic w różne formy zieleni: nasadzenia drzew, urządzenia gazonów z kwiatami, oddzielenia chodników od jezdni pasami trawników, itp. W szczególności działania te dotyczą powiązań poprzecznych na kierunku wschód – zachód m.in. ciągów ulicznych tworzących wyraźne powiązania z sąsiadującymi z obszarem planu terenami zieleni miejskiej oraz parkami miejskimi. Poprzeczne powiązania obszaru porządkowane i udrażniane są przez zawężenie jezdni, wyznaczenie rejonów i form parkowania przyulicznego, wprowadzenie ciągów zieleni przyulicznej oraz wprowadzenie stref lokalizacji małej architektury.

 

 

 

Spośród wszystkich połączeń wewnętrznych obszaru, przestrzenią szczególnie wyróżniającą się jest ul. Chmielna wraz z zespołem podwórek po obu jej stronach. Jest to miejsce koncentracji usług handlu i gastronomii. Rejon miasta, który ma szanse konkurować z dużymi obiektami handlowymi, dając możliwość stworzenia przestrzeni w ludzkiej skali, przeznaczonej wyłącznie dla ruchu pieszego. Podwórka zlokalizowane w kwartałach zabudowy pozwalają na wytworzenie kameralnych przestrzeni handlowo - usługowych i rekreacyjnych, wzajemnie ze sobą powiązanych poprzez przejścia bramowe i ”spiętych” pasażem ulicy Chmielnej.
Plan zakłada również dopuszczenie możliwości zadaszenia ciągu ul. Chmielnej na jej wschodnim odcinku.
Kluczowym miejscem jest rejon skrzyżowania ul. Chmielnej i „Traktu Sztuki”. Ważne jest aby oba ciągi były prawidłowo zdefiniowane w przestrzeni i wzajemnie ze sobą nie konkurowały. Koncepcja zakłada konieczność zawężenia istniejących jezdni na rzecz poszerzenia chodników, poszerzenie strefy pieszej po wschodniej stronie ulic Brackiej i Szpitalnej, wytworzenie placyków- skwerów z dominantami przestrzennymi: przy ul. Brackiej i na skrzyżowaniu z ul. Chmielną.

 

 

 

Plan proponuje dla powiązań wewnętrznych obszaru i przestrzeni wewnątrz kwartałów zabudowy po obu stronach ul. Chmielnej:
- preferencję i usprawnienie ruchu pieszego poprzez ograniczenie lub likwidację parkowania przyulicznego, wymianę i ujednolicenie nawierzchni,
- podniesienie atrakcyjności funkcji usługowych lokowanych w otaczającej zabudowie poprzez zdefiniowanie rodzaju dopuszczonych usług,
- wprowadzenie i uporządkowanie zieleni przyulicznej,
- zwiększenie dostępności, poprzez wskazanie przejść i przejazdów bramowych ogólnodostępnych,
- lokalizowanie głównych wejść do projektowanych budynków usługowych od strony przestrzeni publicznych.
 

Powyższe działania mają na celu odnalezienie najcenniejszych cech obszaru, wpisujących się w tradycję miejsca, które spowodują że nowo wprowadzona funkcja będzie przyjazna i akceptowalna przez mieszkańców. Celem nie jest agresywna ingerencja w przestrzenie, żeby stworzyć na siłę wielko przestrzenne place i ulice, tylko szukanie rozwiązań i elementów wpisujących się i budujących lokalną tożsamość miejsca. Takie działania mogą sprawić, iż funkcje od lat istniejące w tych miejscach zostaną w naturalny sposób wydobyte i uwypuklone jako nowa jakość. Kameralność uzyskana poprzez wprowadzenie dużej ilości zieleni, atrakcyjnej małej architektury sprawi, że przestrzenie publiczne będą miały „ludzką skalę” a jednocześnie ich funkcja będzie miała charakter wielkomiejski.